Chúng tôi có dịp đến vùng sông nước Long Hồ, Vĩnh Long, ngồi trên ghe (thuyền) chạy dọc dòng sông nghe văng vẳng tiếng ai hát “Dạ cổ hoài lang”. Những câu ca hòa cùng với tiếng sóng nước, khiến lòng du khách nhớ về một thời đã xa. Khi đặt chân đến Khu du lịch sinh thái Tám Hổ (8 Tiger), nằm cạnh bờ sông, thưởng thức các “đặc sản” miệt vườn trong bữa trưa thì cũng là lúc thời điểm bắt đầu bữa tiệc đờn ca tài tử (ĐCTT).
Di sản độc đáo
Đến đây, ngoài chúng tôi có một đoàn khách quốc tế, tuy họ vào sau nhưng cũng bắt đầu bữa trưa và đương nhiên không thể thiếu món ĐCTT. Dù không thể hiểu trọn nội dung ca từ của các bản nhạc nhưng qua lời giới thiệu của cô hướng dẫn viên với áo bà bà xinh xắn, các ông bà khách Tây có vẻ gật gù. Thậm chí, có ông còn nhắm nghiền mắt, đu đưa, gõ nhịp tay theo điệu gõ song lang.
“Thật sự thì tôi không hiểu được những lời trong bài hát nhưng nghe cô hướng dẫn kể lại thì biết, đây là một loại hình nhạc dân tộc độc đáo và chỉ có ở miền Nam Việt Nam. Với vài loại nhạc cụ đơn giản đã tạo nên được nét thú vị. Nhưng cái hay là họ ăn mặc và biểu diễn như những nông dân thật sự, tôi thích anh chàng vác cái cuốc trên vai”, chị Yu Mi Na, du khách Nhật chia sẻ.
ĐCTT được nhiều người gọi là loại “nhạc thính phòng” của vùng đất phương Nam. Bởi nó vừa dân dã lại vừa cổ điển; vừa đơn giản lại vừa phức tạp, đặc biệt là về nhạc lý. Ngày nay, ĐCTT là một trong những di sản phi vật thể của Việt Nam, đã trình hồ sơ lên UNESCO để công nhận là di sản phi vật thể của nhân loại.
Ông Trần Duy Phương, Phó Giám đốc Sở VHTTDL Bến Tre cho biết, người dân có thể chơi ĐCTT bất cứ ở đâu, bất cứ lúc nào: có thể lúc làm đồng nghỉ mệt với cây đàn Nhị mang theo; một con cá lóc nướng trui và mấy “xị” mang theo, nhiều lão nông lại kéo đàn, cất ca… Phổ biến hơn cả là trong các đám cưới, hỏi, giỗ chạp...
Theo kết quả thống kê bước đầu, tại các địa phương hiện có trên 2.000 Câu lạc bộ (CLB) ĐCTT với trên 22.000 thành viên tham gia; khoảng gần 3.000 nhạc cụ trong các CLB… Hệ thống bài bản của ĐCTT rất phong phú, quan trọng nhất là 20 bài tổ gồm: 6 Bắc (Lưu thủy, Phú lục, Tây Thi, Cổ bản, Bình bán, Xuân tình), 3 nam (Nam xuân, Nam ai, Nam đảo), 4 oán (Tứ đại, Giang Nam, Phụng hoàng, Phụng cầu), 7 bài nhạc lễ (Xàng xê, Ngũ đối thượng, Ngũ đối hạ, Long đăng, Long ngâm, Vạn giá, Tiểu khúc) thường là những bài lớn rất dài và phức tạp. Có khi hơn 10 phút mới chơi hết một bài và đạt trình độ “cổ điển” về nhạc lý.
Ngày nay, ĐCTT không chỉ bó hẹp trong khuôn khổ của các tỉnh thành ở khu vực phía Nam mà nó đã len lỏi đến các địa phương khác và vang danh ở một số nước trên thế giới.
Nói về ĐCTT và kết hợp với các tour, tuyến du lịch thì gần đây có nhiều địa phương trong đó, nổi lên các địa phương Cần Thơ, Vĩnh Long, Bến Tre, Tiền Giang… đã khai thác tốt và coi ĐCTT là một sản phẩm du lịch độc đáo không thể thiếu để phục vụ cho nhu cầu thưởng thức của người dân và du khách trong nước mà cả của đại bộ phận khách quốc tế.
Phục vụ hơn 300 khách/ngày
Đến cù lao Thới Sơn, Mỹ Tho, Tiền Giang, hỏi nhà bác Bảy Du (hay ông Bảy đờn cò), có lẽ không ai không biết. Dù đã ở cái tuổi thất thập, mắt đã mờ, tay đã run nhưng ngón đàn của bác Bảy nghe qua vẫn còn “gân”, tạo nên những giai điệu mượt mà, bay bổng làm say đắm lòng người. Đến nay, bộ môn nghệ thuật này đã ăn sâu vào máu, truyền đến thế hệ thứ tư - là những đứa cháu nội, ngoại của bác Bảy.
Trước đây, trong một lần ghé thăm, nhà văn Sơn Nam có gợi ý và gia đình bác Bảy đi tiên phong trong việc mở ra loại hình kinh doanh nghệ thuật phục vụ khách tham quan du lịch. Ban đầu là những buổi trình diễn trên những chiếc ghe trên sông Tiền, sau đó “lên bờ” kết hợp với loại hình du lịch nhà vườn. Đến thời điểm này, một ngày gia đình bác Bảy đón tiếp khoảng 300 khách, nhiều nhất là khách nước ngoài. Anh Nhàn, con bác Bảy cho biết: Các thành viên trong gia đình sống được với nghề, đồng thời, đây cũng là cơ hội để giới thiệu ĐCTT đến bạn bè thế giới.
Hầu hết các CLB ĐCTT đều chơi được các loại nhạc của các dân tộc khác nhau. Chính vì vậy, nó được du khách hết sức ái mộ. Ông Nguyễn Tấn Phong, Phó Giám đốc Sở VHTTDL tỉnh Tiền Giang cho biết, ĐCTT là một trong những “món” không thể thiếu trong các tour du lịch và thu hút khá đông du khách.
Ông Huỳnh Thanh Hữu, Trưởng Phòng Nghiệp vụ Du lịch, Sở VHTTDL Tiền Giang cho biết, dịch vụ ĐCTT đã làm đa dạng các loại hình du lịch của tỉnh. Nó gắn với các vườn cây ăn trái, với sông nước, ruộng vườn… Hiện Tiền Giang có 12 đội (1 đội ở Cái Bè), thì 11 đội ở xã Thới Sơn phục vụ khách du lịch tại chỗ. Khi khách đến với các tour du lịch ở đây đều thưởng thức ĐCTT. Trong năm 2010, tổng lượng khách đến Tiền Giang là gần 100.000 lượt thì trong đó có hơn 70% đã nghe ĐCTT.
Còn ông Lư Hội, Chủ tịch Liên chi hội Di sản Bến Tre, Giám đốc Bảo tàng tỉnh Bến Tre cho biết, hiện tỉnh có khoảng 600 đội, nhóm, CLB ĐCTT. Trong đó, số đội, nhóm phục vụ du lịch chủ yếu tập trung tại huyện Châu Thành. Ở đây, có một số nhóm hoạt động khá hiệu quả, thu hút đông đảo du khách, nhất là khách du lịch quốc tế.
Việc kết hợp loại hình du lịch sinh thái, nhà vườn, Homestay... với nghe, thưởng thức ĐCTT đã tạo nên những giá trị riêng có của khu vực ĐBSCL. Tuy có những nét độc đáo và hấp dẫn du khách thì vẫn còn những yếu tố cần phải “nâng cấp” để ĐCTT xứng tầm là một sản phẩm du lịch thực thụ.
Nhiều ý kiến cho rằng, đến các địa phương miền Tây là cứ nghe ĐCTT, chèo thuyền, ăn trái cây… Vì vậy, phải có những không gian biểu diễn riêng có của địa phương, với những sản phẩm bổ trợ: nằm võng nghe hát; đưa vào không gian sản xuất... Đặc biệt là phải để cho các chủ thể giữ gìn và phát huy. Bên cạnh đó, đội ngũ tài tử, nhạc công cũng cần phải được đào tạo, tập huấn... cả chuyên môn lẫn nghiệp vụ du lịch để phục vụ du khách được chuyên nghiệp hơn và nghe được “tới bến”.
Được biết, năm 2008, Sở VHTTDL Tiền Giang đã ban hành Quyết định “Về hoạt động biểu diễn và tổ chức biểu diễn ca nhạc tài tử tại các điểm hoạt động dịch vụ du lịch trên địa bàn tỉnh Tiền Giang”. Mặt khác, ông Phong cho biết, Sở cũng đã phối hợp với Hội Văn học Nghệ thuật tỉnh tổ chức 2 lớp tập huấn bồi dưỡng kiến thức - kỹ năng ĐCTT phục vụ khách du lịch cho 120 diễn viên - nhạc công phục vụ tại các điểm du lịch, và cũng đã cấp 65 thẻ hành nghề cho diễn viên - nhạc công biểu diễn ĐCTT phục vụ khách du lịch.
Đưa hoạt động ĐCTT phục vụ du lịch sẽ làm phong phú chương trình du lịch của các địa phương. Bên cạnh đó, thiết kế tốt một chương trình ĐCTT có chất lượng phục vụ khách du lịch, nhất là với khách nước ngoài còn góp phần quảng bá nét văn hóa truyền thống của dân tộc với bạn bè quốc tế.
